Wspomnienia wileńskie - Andrzej Grabia Jałbrzykowski

Kolejna prozatorska książka będąca zbiorem opowieści, anegdot i legend związanych z rodzinną ziemią autorki.

W sposób niezwykle barwny, często zachowując miejscową gwarę, w utworach tych oddała atmosferę i obyczajowość ludzi, żyjących w dawnych dworach i miasteczkach Wileńszczyzny w pierwszej połowie XX wieku.

Książka ukazuje nieznane większości współczesnych Polaków, a zwłaszcza młodemu pokoleniu, tragiczne dzieje ludności polskiej na Wileńszczyźnie w latach II wojny światowej. Na podstawie źródeł, dokumentów, meldunków wywiadowczych Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej Delegatury Rządu na Kraj oraz zachowanych dokumentów niemieckich z czasów wojny i zagłady Autor pokazuje udział litewskich formacji policyjnych w masowych egzekucjach, głównie w podwileńskich Ponarach, ale również w innych miejscowościach na Wileńszczyźnie. 

Tadeusz Tomaszewski od wielu lat śledzi losy dawnych wilnian – głównie Polaków, którzy albo urodzili się w Wilnie w okresie Dwudziestolecia międzywojennego, albo spędzili w mieście nad Wilią ważne lata swego życia. Książka Wracając do Wilna jest efektem licznych rozmów z tymi osobami, prowadzonych już na początku XXI wieku. Zawiera 21 wywiadów; wśród rozmówców Autora znaleźli się wybitni przedstawiciele polskiej kultury, sztuki i nauki, między innymi Barbara Skarga, Hanna Świda-Zięba, Danuta Szaflarska, Emil Karewicz, Jadwiga Pietraszkiewicz, Romuald Twardowski, Franciszek Walicki, mieszkający po wojnie w Polsce w jej nowych granicach; a także osoby, które w Wilnie pozostały: Polka Jadwiga Gieczewska i Litwinka Birutė Mackonytė.

Życie dwóch rodzin, żyjących na Wileńszczyźnie od pokoleń, zostaje zakłócone przez wielką politykę. Lata okupacji, a po wojnie zmiana granic Polski i repatriacje, oddziałują bezpośrednio na ich losy. Zdarzenia śmieszne przeplatają się z dramatycznymi, ludzie wpadają w wiry historii, zakochanym nie sprzyja czas, rodziny się rozdzielają, o narodowości decyduje wola urzędnika... Opowiadania obejmują okres drugiej wojny światowej i czasy powojenne, do początku lat siedemdziesiątych. Starsi czytelnicy wrócą pamięcią do własnych przeżyć, młodsi poznają fragment naszej historii, widzianej oczami zwykłych ludzi. Ta historia dalej się toczy...

To przejmująca historia rodziny Strzałkowskich, Suzinów. To rodzina , która stała się inspiracją dla Elizy Orzeszkowej do napisania powieści Nad Niemnem. Autor jest potomkiem rodu Bohatyrowiczów i z wielkim pietyzmem opisuje tragiczne losy naszych bohaterów powieściowych. Książka wzbogacona jest o szereg unikalnych, archiwalnych fotografii.